جاماندنی تماماً مخصوص

.

مي‌دانی؟ هنوز ازش فاصله نگرفته‌ام. فقط دوستش دارم. همينجور که خالد را دوست دارم، يا عباس را که زير نور تند وايناختن نمي‌دانست با تنهاييش چکار کند، و عجيب است. اين رمان تنها کاري ست که خودم هم احساس مي‌کنم ناتمام مانده. همه‌ی فصل‌هاش و همه کارهاش ناتمام است. مثل سمفوني ناتمام بتهوون.

دلم مي‌خواست هنوز بنويسم، ولی مثل غذا خوردنم که هميشه به قدر بچه‌ها مي‌خورم، همش فکر مي‌کردم ديگر بس است. پدربزرگم مي‌گفت هميشه دو لقمه پيش از اينکه سير بشی دست بکش. من هم همين کار را کردم.

و حالا مي‌خواهم بروم سراغ کار بعدی اما ذهنم همراهی نمي‌کند، در تماماً مخصوص جاخوش کرده و همراهم نمي‌آيد...

با يانوشکا مي‌توانستم خودم باشم، حتا اگر اسب مي‌بودم، کسي اما سوارم نبود، مهميزي نبود، زين و يراقي نبود، ترس از رها شدن در جنگلي غريب نبود، لخت دويدن بود، نفس‌نفس زدن‌هاي شورانگيز بود. پژواک چکيدن قطره‌اي آب در غاري خنک بود که در چله ی تابستان به آن پناه برده‌اي.

مي‌دانستم‌ يانوشكا به‌ شيوه ی‌ خودش‌ به‌ من‌ نزديك‌ مي‌شود، و با رفتار خاص‌ خودش‌ مي‌تواند لحظه‌ به‌ لحظه‌ خودش‌ را در دل‌ من‌ جا كند، اما نمي‌دانستم‌ بعدش چه اتفاقي مي‌افتد. اهميتي هم نداشت. فقط هراس هردو ما از دکتر برنارد قابل فهم نبود. چرا هردو ما ازش مي‌ترسيم و نمي‌خواهيم بفهمد که ما به هم علاقه داريم.

گفتم: «چرا غمگيني؟»

گفت‌: «اميدوارم شوکه‌ نشويد آقاي‌ ايراني‌!‌‌ يک خبر تكان‌دهنده دارم. اما‌ ‌نبايد كسي بداند من‌ به‌ شما گفته‌ام‌. اين راز بين ما مي‌ماند؟»

جوري‌ سر تكان‌ دادم‌ كه‌ بداند مثل‌ هميشه‌ مي‌تواند اعتماد كند. نگاه‌ دوباره‌اش‌ نشان‌ مي‌داد كه‌ اعتماد دارد، فقط از ديوار مي‌ترسد.

گفتم: «خواهش مي‌کنم بگو.»

«اميدوارم‌ ناراحت‌ نشويد. چه‌ جوري‌ بگويم‌؟ ديشب‌...»

غم‌ عميق‌ دوباره به‌ چشم‌هاش‌ فشار ‌آورد، و من‌ لرزش‌ لب‌هاش‌ را به‌ وضوح‌ ‌ديدم: «ديشب‌ آقاي‌ كريشن‌ باوئر خودكشي‌‌...»

ديگر صداش‌ را نشنيدم‌. سرما روي‌ تنم‌ ‌شكست‌، جوري‌ كه‌ صداي‌ ترك‌ خوردن‌ پوستي‌ خشكيده موهاي‌ تنم‌ را سيخ‌ مي‌كرد. خداي من!

يخ‌ درياچة‌ واندليتز مي‌شكست‌ و کسي در آن فرو مي‌رفت‌.

خودم‌ را بغل‌ كردم‌. دوباره به‌ درياچه‌ يخ‌زده‌ زل زدم‌ و زود سرم‌ را برگرداندم‌: «گاهي آخر شب‌ها آن‌ اطراف مي‌پلكيد.»

و مورمورم‌ شد: «خودش‌ را انداخته‌ توي‌ درياچه‌؟»

«نه‌. خودش‌ را به آن درخت...» و دستش را دراز کرد تا درخت را در تاريکي نشانم دهد.

«چي‌؟»

«همين‌.»

«شوخي‌ كه‌ نمي‌كني‌!» و سر چرخاندم؛ به هر درخت يکي خود را آويخته بود، خالد را شناختم، همان همسايه عراقي‌‌ام، گفت: «بشقاب‌ خريده‌ام.» و آن شاعر افغاني را ديدم که لابد در چراغاني سال نو دنبال من مي‌گشت. بقيه را نشناختم، بيش‌تر خيره شدم، دنبال خودم مي‌گشتم. گفتم: «دنبال من مي‌گشت.» حرف مي‌زدم که از وحشت نميرم. بعد فرو شکستم. و بعد نشستم.

او هم سر پا نشست. سيگارم را به نرمي از لاي انگشت‌هام بيرون کشيد و دست‌هام را گرفت.

حال تهوع داشتم. ديوار مي‌چرخيد، يانوشکا دست‌هام را گرفته بود و مي‌چرخيد، زمين مي‌چرخيد، و ديوارها مرا دور مي‌زدند و يک حصار سفيد بلند مي‌ساختند.

صداي لرزان يانوشکا را ‌شنيدم که تکرار مي‌شد: «آقاي ايراني... فقط به خاطر من... به خاطر من... اخراجم مي‌کند... مي‌فهميد؟ اخراجم مي‌کند... مي‌فهميد؟»

سر چرخاندم، «عجب‌ مصيبتي!»

به‌ برف‌هاي‌ مانده‌ از شب‌هاي‌ پيش‌ خيره‌ شدم‌؛ چنان‌ چغر شده‌ بود كه‌ به‌ نظر مي‌آمد هيچ‌ خورشيدي‌ قدرت‌ آب‌كردنش‌ را ندارد. يخ‌زدگي‌، انجماد، و مرگ‌ به‌ همين‌ سادگي‌ است‌؟

يک لحظه به خودم آمدم. دست‌هام بر شانه‌هاي يانوشکا رها شده بود، و داشتم بوي خوشي را از گردنش به مشام مي‌کشيدم. هر دو زانو زده بوديم، و او با دو دست ساعدهاي مرا گرفته بود که از پشت نيفتم. حواسم را جمع کردم و گفتم: «کي تو را اخراج مي‌کند؟»

ترسيده بود. داشت به گريه مي‌افتاد. گفت: «اگر بداند که من موضوع را به شما گفته‌ام...»

خودم را تکاندم. نمي‌خواستم جلوش فرو بشکنم. يک نفس عميق کشيدم. نيرويي کمکم مي‌کرد که دست‌هاش را بگيرم و با هم بلند شويم. لبخند زد و چشم‌هاش پر از اشک شد: «مي‌ترسم.»

«نترس. تا من هستم نترس.»

«به خاطر خودتان.» و چشم‌هاي سبزش دودوزنان روي برف‌ ‌چرخيد. معلوم‌ بود كه‌ قبلاً گريسته‌ است‌.

گفت: «حال‌تان بهتر شد؟»

«آره.»

شانه به شانه وارد گرماي سالن‌ شديم‌. يانوشكا به‌ اطراف‌ نگاهي‌ انداخت، حتا به گوشه‌هاي سقف. بعد‌ هم از من فاصله گرفت.

صداش را پايين آورده بود و با دقت همه جا را مي‌پاييد: «امشب‌ دكتر برنارد مي‌آيد كه‌ با شما حرف‌ بزند.»

«خودش‌ گفت‌؟»

«بله. تلفن‌ زد.» کمي تندتر رفت و صداش را خواباند: «وانمود كنيد كه‌ خبر را نشنيده‌ايد. خواهش‌ مي‌كنم‌.»

«چرا؟»

صداش را بيش‌تر خواباند «دکتر برنارد تأکيد کرد به شما نگويم.»

رفتم توي فکر؛ چرا خواسته خبر از من پنهان ‌بماند؟ گفتم: «لابد همه مي‌دانند! پليس چي؟»

«امروز اينجا پر از پليس بود. مي‌آمدند و مي‌رفتند. اتاق شما را هم زير و رو کردند.»

«اتاق من؟» و اين مثل مشت خورد توي صورتم.

اتاق من؟

خودکشي او چه ربطي به من داشت؟ از سه سال پيش که اتاق کريشن باوئر را به من دادند او ديگر پا به آنجا نگذاشته بود. کجاش را زير و رو کرده‌اند؟

چشم‌هايي‌ مثل سيگار کشيدن ممنوع از گوشه‌ و كنار، همه‌ چيز را زير نظر داشت. ترس‌ و وحشت‌ از هر طرف‌ كله‌ مي‌كشيد. بي‌اختيار به‌ ته‌ سالن‌ سمت‌ چپ نگاه‌ كردم،‌ بعد رفتم تا ته‌ تاريكي‌اش‌ را كاويدم‌. وقتي برگشتم، يانوشكا پشت‌ پيشخان‌ ايستاده‌ بود. چرخي‌ آن اطراف زدم و رفتم‌ كنارش. دست‌هاش‌ را دو طرف‌ تاستاتور گذاشته‌ بود و به‌ مونيتور نگاه‌ مي‌كرد. انگشتر‌ بدلي‌ نازك‌ با نگين‌ سبز در انگشت‌ مياني‌اش‌ مي‌درخشيد، و آن‌ چال‌هاي‌ كوچولوي‌ بالاي‌ بند انگشت‌هاش‌ چقدر زنانه بود!

سرانجام هفت سال

گردنبند

فکر بلبل

فکر بلبل همه آن است که گل شد یارش
گل در اندیشه که چون عشوه کند در کارش

دلربایی همه آن نیست که عاشق بکشند
خواجه آن است که باشد غم خدمتگارش

جای آن است که خون موج زند در دل لعل
زین تغابن که خزف می​شکند بازارش

بلبل از فیض گل آموخت سخن ورنه نبود
این همه قول و غزل تعبیه در منقارش

ای که در کوچه‌ی معشوقه‌ی ما می​گذری
بر حذر باش که سر می​شکند دیوارش

آن سفرکرده که صد قافله دل همره اوست
هرکجا هست خدایا به سلامت دارش

صحبت عافیتت گر چه خوش افتاد ای دل

جانب عشق عزیز است فرو مگذارش

صوفی سرخوش از این دست که کج کرد کلاه

به دو جام دگر آشفته شود دستارش

دل حافظ که به دیدار تو خوگر شده بود
نازپرورد وصال است مجو آزارش

سرهای سبز

.

ميليونها سر سبز داريم و يک دل سرخ
زبان و بيان هر چه باشد، مهم اين است که يکدليم؛ و برای عشق بايد جنگيد

طرح سه ماده‌ای خوشبختی کجاست؟

تصويرهای پايانی جنايت

.

هرگز هيچ رژيمی در ايران روز عاشورا عليه مردم آتش نگشود. هرگز هيچ رژيمی به مسجدها و تکيه‌ها يورش نبرد. هرگز هيچ رژيمی روز عاشورا مردم را سرکوب نکرد. هرگز هيچ رژيمی مسجد را به روی مردم نبست. اما رژيم يزيد حرمت حسينه‌‌ها و حتا حسينيه‌ی جماران را شکست، دستش بارها به خون مردم آلوده شد، بارها مساجد را بست.
اتفاقاتی که عاشورای 88 رخ داد راه را از هر سو بر رهبر تقلب و دولت دروغگويش بست. حالا مردم بيش از ده‌ها باتوم و اسلحه به دست آورده‌اند، نيروهای انتظامی گرچه دستور تير دارند، اما تير هوايی شليک می‌کنند.
آدم‌کشی سخت است. سخت‌ترين کاری است که انسان‌های شقی به سادگی انجام می‌دهند. بخشی از افراد نيروهای انتظامی توان چنين کاری را ندارند. فقط خبرگزاری‌های رسوای جمهوری اسلامی پارس می‌کنند. آنها مثل سگ گسسته پشت کامپيوترشان بلدند پارس کنند.

اما رژيم فروشکسته است. اين پايان ديکتاتوری است. حالا امروز يا در چهار حرکت بعدی، مردم پايان تقلب و دروغ و رسوايی را اعلام می‌کنند.
دولت وحشت‌زده و درمانده است؛ بر سر دوراهی: بايد بيشتر آدم‌کشی کند، و يا عقب بنشيند. مردم سدها را شکسته‌اند، از جان‌شان گذشته‌اند، و شهادت را بر مرگ تدريجی ترجيح داده‌اند و اين يک انتخاب است که جوانان ايران بر پيشانی خود نبشته‌اند؛ دستان‌شان را و قدم‌های محکم‌شان را بايد بوسيد.

شرايط به گونه‌ای است که رهبر تقلب راهی جز عقب‌نشينی ندارد. امشب يا فردا سخنرانی مهمی خواهد کرد که بتواند به عنوان رهبر باقی بماند، و بتواند در اين فرصت تجديد قوا کند. باز گريه خواهد کرد، و باز خودش را خرج وليعهدش خواهد ساخت، و باز با گريه و خواری جاده را برای قلدرهای پشت پرده صاف خواهد کرد. احتمالاً هاشمی را واسطه قرار خواهد داد تا انتخابات تجديد شود.
اين برهه از تاريخ ما مهم‌ترين لحظه‌ای است که تاکنون  از سر گذرانده‌ايم. مهم‌ترين دوراهی تاريخ است. اين گزينه‌ی مهم تاريخ ما توسط مردم صورت خواهد گرفت؛ آيا عقب‌نشينی رهبر تقلب را بپذيرند، يا به حمله ادامه دهند تا فتنه را برچينند؟ آزادی، استقلال، جمهوری ايرانی؟ يا...؟

خنده‌های آب

و خدا گاو را آفريد

کارت پستال و پوستر و بروشورش در برلين منتشر شده، اين هم تصوير کارت پستال نمايش «خدا گاو را آفريد»

بوی گندم

آزولو، ونيز، فلورانس

.

تمام ماه سپتامبر در سفر بودم.
روز يکم سپتامبر در شهر آزولو، جايی در نزديکی ونيز همراه دوستم احمد رأفت به فستيوال بين‌المللی فيلم آزولو وارد شدم، و همان روز با هم به ديدار نمايشگاه کاريکاتورهای نيک‌آهنگ کوثر رفتيم. رأفت پدر، احمد و رأفت پسر، لئوناردو سنگ تمام گذاشته بودند، و با طرحی عجيب و نو تمامی آثار نيکان را دار زده بودند. و اين نمايشگاه عجيب توجه جلب می‌کرد.
روز بعد يعنی دوم سپتامبر پنجمين روز فستيوال بين‌المللی فيلم آزولو بود که من هم درباره‌ی سانسور در ايران سخنرانی داشتم؛ در کنار يکی از نويسندگان معروف آمريکا، دنيس واتلينگتون و احمد رأفت روزنامه‌نگار مشهور ايتاليا - اسپانيا – ايران که گرداننده‌ی ميز گرد هم بود. درباره‌ی مسئله‌ی سانسور حرف‌های زيادی به ميان آمد، از سينما پاراديزو و تورناتوره آغاز شد، در دوره‌ی فاشيست‌های ايتاليا و اروپا چرخيد، به آمريکا رفت، و بعد به دوره‌ی فاشيست‌های اسلامی ايران ختم شد.
آخرين حرف من اين بود که شماها از غذا خوردن و خوب جويدن غذا حرف می‌زنيد، مزه‌ی غذاها را در دهان‌تان داريد، ولی من از ايران حرف می‌زنم، از آرواره‌ای که تمامی دندان‌هاش را خُرد کرده‌اند و از بين برده‌اند، و جامعه‌ی ما به وضعی درآمده که فقط پوره به خوردش می‌دهند، و از لذت جويدن و چشيدن و مزه کردن غذا محرومش کرده‌اند. راستی شما می‌دانيد وقتی جامعه‌ای مثل آرواره‌ای بی دندان باشد، مزه‌ای حس نمی‌کند؟ چيزی در آن نقد نمی‌شود؟



روز بعد هم جناب احمد بُن‌بُن ما را در شهر کوچولوی آزولو گرداند، و درباره‌ی تاريخ و سوابق فرهنگی آن شهر حرف زد، شهری که از 365 روز سال را با 240 روز ويژه‌ی فرهنگی از قبيل کتابخوانی و فستيوال و مسابقه و شب شعر و نمايشگاه نقاشی و مجسمه، و ده‌ها برنامه‌ی فرهنگی و هنری نفس می‌کشد، راستی اين شهر کجاست؟ شهری که دو تا خيابان بيشتر ندارد، ولی 240 برنامه بزرگ و مهم فرهنگی در طول سال در آن برگزار می‌شود.
پوستر فستيوال امسال هم از آن پوسترهای به ياد ماندنی بود. روز آخر يکی از آن پوسترها و تی‌شرت و ساک دستی و بروشور به ما هديه کردند که قصد دارم پوستر را قاب کنم و کنار تابلوهای نقاشی‌ام در راهرو خانه بياويزم، به ياد پوسترهايی که بر در و ديوار شهر آزولو بالا رفته بود و هر طرف سر می‌چرخاندی يکيش را می‌ديدی.
بعد ديگر آنجا برنامه و کاری نداشتيم و می‌بايستی فستيوال فيلم ونيز را درمی‌يافتيم. همان شب به طرف ونيز راه افتاديم. می‌دانستم که ونيز خيابان ماشين‌رو ندارد، با قايق و گُندولا بايد اينطرف و آنطرف رفت، قايق‌های تاکسی يا اتوبوس که از جايی تو را می‌برد به جايی ديگر. اما وقتی ماشين ما به آخر جاده رسيد، ناچار وارد کشتی شديم تا به آنسوی جزيره برويم، و آنجا تازه فهميدم ما به جزيره‌ی ديگری می‌رويم که همه ساله فستيوال فيلم ونيز آنجا برگزار می‌شود، يعنی شهر ليدو که برعکس ونيز ماشين‌رو است. اما چه ماشين‌رويی؟ اصلاً جای پارک پيدا نمی‌شد، و چاره‌ای نبود جز اينکه گوشه‌ای ماشين را رها کنيم و با خط يازده در ليدو بچرخيم.

هتل‌ها و سالن‌ها و کافه‌ها و شهر در اين ايام همه در خدمت فستيوال ونيزند. اتفاقاً در يکی از هتل‌ها سينه به سينه‌ی مرد موقری شديم که اسمش تورناتوره بود، کارگردان محجوب و محبوب فيلم سينما پاراديزو، يک آدم کوچولوی خجالتی با صدايی آرام.
ما مهمان احمد رأفت بوديم، و در خانه‌ای اقامت داشتيم که وقتی در را باز می‌کرديم، ناچار روی فرش قرمز پا می‌گذاشتيم، و شب‌ها تا دم‌دمای صبح پشت پنجره‌مان صدای سوت و شور و هيجان و فرياد علاقه‌مندان بود که ما هم پابه‌پای مردم بيدار می‌مانديم، و تا لنگ ظهر می‌خوابيديم که درست با نیض شهر جور در بياييم.
روز بعد ميزبان را به گرفتاری‌های روزنامه‌نگاری و داوری‌اش در فستيوال فيلم ونيز واگذاشتيم و با کشتی به ونيز رفتيم. ونيز را من بارها ديده‌ام، اما اين بار با چشم مرکب به در ديوار و شهر نگاه کردم. دو روز پياپی تمامی زوايای ونيز را چرخيديم، چيزی حدود بيست ساعت راه رفتن از اين کوچه به آن کوچه، از اين ميدان به آن کافه، شهری که تماماً در آب می‌زيد، با صدای مردی که به محض تاريک شدن هوا در کوچه‌ها و کانال‌ها می‌پيچد: «آهااااای‌ی‌ی!» يکی از سناتورهاست لابد که به محض تاريک شدن هوا خبری از اتللو می‌دهد.

روز ششم بعد از يک مصاحبه‌ی زنده که درباره‌ی سانسور با تلويزيون صدای آمريکا داشتم، آن‌هم در استوديوی باز، درست در شلوغی جمعيت کنار فرش قرمز و برابر در ورودی سينما، به طرف فلورانس راه افتاديم.
فلورانس، شهری است که هميشه مرا ياد اصفهان می‌اندازد، و هرگز هم دليلش را نفهميده‌ام. شايد هم سی و سه پلش مرا هوايی اصفهان می‌کند، نمی‌دانم.
چهار روز در اصفهان، ببخشيد، در فلورانس چهار موزه‌ی مهم را ديديم. داود و آثار ميکل‌‌آنژ و لئوناردو داوينچی، و آنهمه اثر هنری که اگر بخواهم نام ببرم يک روز بايد اسم تايپ کنم، آنهمه مجسمه و تابلو نقاشی، و آن کليسای بزرگ، و آن بازار، و آن دست‌فروش‌ها که بسياری‌شان ايرانی‌اند و شنيده‌ام که اغلب‌شان آرشيتکت‌اند ناچار آنجا کيف و کمربند و شال و زيورآلات می‌فروشند، و آن ميدان مرکزی شهر که دورتادورش شب و روز زنده ‌است و قديمی است و زيباست، و آن هنرمندانی که پرتره و کاريکاتور می‌کشند و گوشه و کنار ميدان‌ها بساط‌شان برپاست که برخی‌شان هم ايرانی‌اند، و آن هنرمندانی که جا ندارند با گچ پاستل کف خيابان يکی از آثار مشهور بوچللی و داوينچی را به زيبايی نقاشی می‌کنند و کلاه‌شان آن گوشه است تا تو پول خردی در آن بيندازی اگر تحسين‌شان می‌کنی، و آخر شب‌هايی که رفتگرها خيابان‌ها را می‌شستند و می‌روفتند و شهر آرام می‌شد، هنوز اين نقاشی‌های کف خيابان باهات حرف می‌زد، تو می‌توانی آن بستنی خوشمزه‌ی پسته‌ای را قاشق قاشق به دهن بگذاری و سکوت و زيبايی و نورپردازی را تحسين کنی، و گاه ببينی که يک زوج دست در دست هم از کنارت می‌گذرند، و گاه يکی با دوچرخه آوازخوان به خانه‌اش می‌رود، و تو بايد شهر خالی از جمعيت را هم در شب ببينی تا از کيسه‌ات نرفته.

تمام آن چهار روز را پياده گز کرديم، و خوشبختانه هتل‌مان پارکينگ آرامی در حياط پشتی داشت که نه جای هيچ نگرانی و غمی بود، و نه نيازی به ماشين که برای يک وجب جای پارک در شهر به چه‌کنم چه‌کنم بيفتی. راه رفتيم و تماشا کرديم و حرف زديم.
روز پنجم به سوی شهر نيس، در سواحل جنوبی فرانسه راه افتاديم، برای ديدار يکی دو روزه از نسرين، دوست قديمی و نازنينی که وقتی ازش بپرسند چه می‌کنی می‌گويد من باغبانم. و راست می‌گويد اين باغبان مهربان. تمام وقت در باغ قشنگش به آرايش و ويرايش گل و درخت مشغول است، و وقتی به اتاق‌هاش سر می‌کشی انگار وارد موزه‌ی هنرهای معاصر شده‌ای، تابلو سپهری‌اش يک‌طرف، زنده‌رودی‌اش طرف ديگر، و تا بخواهی تابلو و مجسمه و اثر هنری از هنرمندان بزرگ جهان گردآورده و با آنها زندگی می‌کند. با آن گربه‌های خوشگلش، و آن دو درخت بزرگ اکاليپتوس. همه چيز دارد جز ادعا. او يکی از روشنفکرهای ديروز و امروز ماست که بالاترين نعمت را در خود دارد؛ نگاه، دقت، نقد. 
درک نقد و نقدپذيری يکی از بزرگترين گوهرهايی است که در برخی آدم‌ها هست، در بعضی نيست. و ديکتاتورها هرچه در خلوت قدرت بيشتر باد شوند، از آن گوهر تهی می‌شوند. بگذريم.
قرار بود يکی دو روزی پيش نسرين بمانيم و سفر را ادامه دهيم، اما زهی خيال باطل! برای روزهای پنجم و هفتم هم برنامه چيده بود، و ما تسليم بوديم. عجيب‌ترين ماجرای سفر اين بود که ما يکی دو‌بار آنهم برای خريد وسايل ضروری به شهر نيس رفتيم، و اصلاً آن شهر را نديديم. تمام وقت‌مان در آن باغی گذشت که چشم‌اندازش مديترانه‌ی زيباست، آنجا که ابتدای دريا آبی اسمانی است، بعد يکباره سورمه‌ای می‌شود. و تو اگر ذوق نداشته باشی می‌توانی از آن باغ دل‌انگيز و آن چشم‌انداز و آن رفيق شفيق دل بکنی...
ادامه دارد...

اين هم لينک برنامه من 

مهر خاوران؟

انتشار رمان ذوب‌شده